گام دوم
رجحانه حسینی
ما همواره با میلی مفرط به کاربردیدیدن و تاریخیکردن اشیای سفالی، یا با عنوانی گستردهتر و صحیحتر، آثار سرامیکی، روبهرو بودهایم و همچنین با امری متعارف در ارزشگذاری رسانههای هنری از سوی نهادها مواجهایم. البته بهروشنی میتوان گفت که هیچ امر متعارفی در دنیای هنر تغییرناپذیر نیست. از این رو، در دومین نمایشگاه سرامیکبنیان، با بهپرسشگرفتن استراتژیِ تقلیلِ رسانۀ سرامیک به شیئی صرفاً کاربردی و با بهچالشکشیدن گفتمانهای رایج در هنر، به کارهایی تجربی برای پرداختن به سرامیک در حوزهای «دیگر» دست زدهایم.
از این دیدگاه، نمایشگاههای سرامیکبنیان ایجاد تغییر در امری متعارف در هنر، گسترش مرزها و ارائة تعریفی تازه از سرامیک را در دستور کار خود قرار دادهاند. این مجموعه نمایشگاهها، با هدف توجهدادن به ویژگیهای سرامیک نهتنها بهعنوان یک متریال بلکه همچون رسانهای مؤثر در انتقال مفهوم اثر هنری، فعالیت خود را آغاز کردهاند. آنچه در این رویکرد اهمیت دارد، استفاده از منطق، مؤلفهها و مفاهیمی است که از درون تکنیکها و پیشینة حضور سرامیک در زندگی روزمره برداشت میشود. بنابراین، هنرمندان میتوانند با رسانههای مختلفی مانند نقاشی، مجسمه، عکس و ویدیو در نمایشگاه حضور داشته باشند.
آکادمی هنرهای تجسمی آد دومین نمایشگاه سرامیکبنیان را پس از نمایشگاه «شکستنی» در تابستان 1396 برگزارکرد. این نمایشگاه اهمیت ویژهای دارد، زیرا با توجه به گستردگی مفهوم مرز و تنوع حضور هنرمندان از رسانهها و فرهنگهای مختلف، تنها نقطۀ اشتراک آثار استفادۀ مفهومی از سرامیک در وجوه مختلف بوده است. نمایشگاه "مرز" در دو بخش به شرح زیر برگزار شد:
1. بخش گردآوریشده
این بخش با همکاری کیوریتورهایی از ایران، آمریکا و ژاپن برگزار شد. نمایشگاهگردانها در این بخش هر یک تِمی متناسب با عنوان نمایشگاه انتخاب کرده و علاوه بر انتخاب و راهبری، مدیریت چیدمان آثار هنرمندان را در یک گالری مجزا بر عهده داشتند:
§ ایران
چهار کیوریتور شامل رجحانه حسینی، بهداد لاهوتی، ندا رضویپور و زروان روح بخشان، در گالریهای ممیز، میرمیران، زمستان، و پاییز خانۀ هنرمندان ایزان شهر تهران
31 تیر تا 14 مرداد 1396
§ آمریکا
کیوریتور سارا میلر بنیچو در مشورت با راحله فیلسوفی در گالری هنر معاصر بِیلی شهر فلوریدا
1 تا 29 سپتامبر 2017
§ ژاپن
کیوریتور هیروکو میورا در گالری فوجیکی شهر شیگاراکی
1 تا 20 آگوست 2017
2. بخش فراخوان
این نمایشگاه با رویکردی معاصر و عنوانی مشخص، پرداختن به مرزها را در دستور کار خود قرار داد. مرزهایی که حضور داشتن و نداشتن آنها میتواند دلیلی بر بودن با نبودن خشنودی از جهاتی متفاوت باشد. مرزهایی که هنر معاصر را بهسوی الویتهای فردی در هنر سوق میدهند و نمایشگاهها، به واسطۀ مدیران هنری و کیوریتورها و اعتبارات وابسته به نهادها، جمعهای محدودتری را حمایت میکنند. بنابراین، فراخوانهای هنری اعتباری کمرنگتر داشتهاند. اما با اعتقاد به نگاهی انتقادی در همة امور، لزوم بخش فراخوان را جدی تلقی کرده، با دعوت از هنرمندان، به پذیرش تکثر نگاه در این نمایشگاه افتخار میکنیم.
شورای سیاستگذاری نمایشگاه مرز، با انتخاب استادان و پژوهشگران صاحبنظر در هنرهای تجسمی در ترکیب اعضای انتخاب آثار و با در نظر گرفتن اصل احترام به نظر شورای منتخب، بخش فراخوان را در دو جنبة اساسی مهم میداند:
اول، مغتنمشمردن حضور هنرمندان جوان فارغ از وابستگی به نهادهای هنری.
دوم، وابستهبودن کیفیت، کمیت و خوانش آثار بخش فراخوان به رویکرد داوری.
در این بخش، با نظر استادان محترم هلیا دارابی، امید قجریان، سیامک دلزنده و کامبیز موسویاقدم، 19 اثر از میان 133 اثر در دو مرحله برگزیده شد و در گالری زمستان خانۀ هنرمندان ایران به نمایش درآمد.
آکادمی هنرهای تجسمی آد قدردان همکاری افراد و نهادهای محترم زیر است:
§ همة هنرمندان شرکتکننده در نمایشگاه سرامیکبنیانِ مرز
§ اعضای محترم شورای سیاستگذاری
§ استاد محترم جناب آقای حمید سوری که از نقد و راهنماییهای مؤثر ایشان بهرهمند شدیم
§ کیوریتورها و شورای انتخاب آثار
§ خانم راحله فیلسوفی برای مشاوره اجرایی نمایشگاه مرز در آمریکا
§ خانم روریکو میاموتو (Ruriko Miyamoto) برای مشاوره اجرایی نمایشگاه مرز در ژاپن
§ گالری ابد و خانم وستا شیبانی برای همراهی در بخش اجرایی نمایشگاه (دبیرخانه)
§ جناب آقای مرتضی آکوچکیان برای مشاورة گرافیک نمایشگاه
§ جناب آقابی مجتبی موسوی مدیر هنری سازمان زیباسازی شهر تهران
§ خانم آسیه مزینانی مدیر گالریهای خانۀ هنرمندان ایران و مسئولان بخش اجرایی گالریها
§ انجمن هنرمندان مجسمهساز
§ انجمن هنرمندان سفالگر برای مساعدت در برگزاری نمایشگاه
§ مؤسسة فرهنگی هنری انتشاراتی چارسو و جناب آقای سعید روانبخش برای مساعدت و همراهی در تحقق تبدیل کاتالوگ نمایشگاه به کتاب و چاپ این مجموعه
به امید آنکه بتوانیم با تکیه بر دستاوردهای پربار این نمایشگاه، مسیر آن را ادامه دهیم.
رجحانه حسینی
دبیر نمایشگاه سرامیکبنیانِ مرز
پاییز 1396
اعضای شورای سیاستگذاری نمایشگاه مرز
- سیما افتخاری راد
- رجحانه حسینی
- حمید سوری
- هیربد همتآزاد
- مهران هوشیار
دومین نمایشگاه سرامیکبنیان مرز
در جهانِ امروز یکی از چالشهای پیش روی انسان موضوع «مرز» و مسائل وابسته به آن است. سرامیک نیز از آنجا که در محدودهای میان هنر و صنعت در نوسان بوده، در بسترهای متنوعی چون نقاشی و مجسمه حضور مؤثر داشته، مرزی شفاف در حوزۀ هنر کاربردی و تجسمی نداشته است. آکادمی هنرهای تجسمی آد در نظر دارد پس از نمایشگاه «شکستنی»، دومین نمایشگاه سرامیکبنیان را به «مرز» اختصاص دهد. هدف از برگزاری این نمایشگاه، استفاده از ویژگیهای سرامیک برای پرداختن به دغدغههای جهان معاصر پیرامون مرزها خواهد بود.
بیانیه
مرز بازتاب فاصلهای است میان سوژهها یا ابژههایی که طبق یک قرارداد استوار شدهاند. در حقیقت، کار مرز فاصلهگذاری میان این و آن است. مرز میتواند سرحدی از یک قلمرو یا نمادی از حاکمیت باشد و این در حالی است که محدود کردن این واژه به حدود جغرافیایی و سیاسی، امری است سهل که گویای دیگر زوایا و معنای واقعی آن نیست. زوایایی دیگر را میتوان در بسیاری از جنبههای پنهان اما حیاتی در زندگی فردی و جمعی انسان یافت؛ مرزهایی برای من و دیگری، جنسیتها، طبقات اجتماعی و شخصیتی، اخلاقیات، باورها، فرهنگها و همچنین مرزهایی میان هنر و ناهنر، هنر و صناعت، رسانههای هنری و... .
تعیین مرزها از لحاظ جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و هنری تأثیری بسزا در روابط انسانی داشته و دارد. انسانها زمانی با مرزبندیهای خود در بسیاری از مسائل به سوی جامعۀ پیشرفته گام برداشتهاند و گاه نیز با شکستن آنها. شاید آنگاه که مرز انسانیت با مرزهای جغرافیا، نژاد و جنسیت تعیین شد؛ مرز اخلاق از کمالگرایی به نسبیگرایی تغییر جهت داد؛ مرزهای مدرنیته با دوری از سنتها قرارداد شد؛ و / یا آنگاه که مرزهای هنر از ناهنر تنها به زیبایی در اثر هنری تقلیل یافت.
حال که درک ما از واژۀ مرز با مفاهیم متنوعی در هم تنیده است، در مقام یک انسان امروزی تا کجا و در چه عرصههایی قائل به مرزبندیهای شفاف یا فضایی میانی بهعنوان ناحیهای مرزی هستیم؟ و آیا نیاز به بازتعریف و طرح روایتی جدید از مرز وجود دارد؟ آکادمی هنرهای تجسمی آد از هنرمندان دعوت میکند با توجه به چالشهای پیش رو در جهان معاصر، در رابطه با معضلات یا اهمیت وجود مرز و تعابیر گوناگون از معنای گستردۀ آن، چه جغرافیا که دغدغۀ روز خاورمیانه و اروپا است، چه دیگر جنبههای آن، با زبان هنر به این مضمون بپردازند؛ زیرا معتقدیم هنرمند امروزی میتواند با دیدگاهی اثرگذار، حدود و حضور مرزها را به چالش کشیده، یا آنها را برای جهان آرمانی انسان تثبیت کند.
اهداف نمایشگاه
§ تأمل و پرداختن به «حد» بهمثابه خطی شفاف، یا ناحیهای مرزی در جهان امروز
§ گسترش و ایجاد انگیزه برای شناخت و بهکارگیری توانمندیهای سرامیک در حیطۀ هنرهای تجسمی
§ ایجاد فضای آشنایی و تعامل با آثار هنرمندان کشورهای دیگر
§ پرداختن به مسائل منطقهای، محلی و فرامحلی
بیان یک نکتۀ مهم
در اینجا خوب است تعریف و معنای اصطلاح «سرامیکبنیان» یا سرامیک در مفهوم گستردۀ آن را بیان کنیم. در تعریف تخصصی و از نظر علمی، سرامیک به آن دسته از مواد معدنی غیرفلزی گفته میشود که شکلپذیرند و پس از پخت، بهدلیل تغییر ماهیت شیمیایی، سخت میشوند. البته کلمۀ سرامیک، بهعنوان نامی کلی، برای تمام زیرشاخههای خود اعم از سفال، چینی و... به کار برده میشود. اجسام سرامیکی از نظر رنگ، بافت، جنس، و صدا، ویژگیهای خاصی دارند که در رویکرد تخصصی میتوانند مرزبندی مشخصی نیز داشته باشند. اما مقصود از سرامیکبنیان یا سرامیک در تعریف گسترده چیست؟
سرامیک را میتوان شیء، تصویر، صدا، یا ویژگیهایی دانست که حس، یاد و خاطرهای تاریخی یا منطقی از جسمی سرامیکی را برای مخاطب تداعی کند. به این ترتیب، وفاداری به ذات سرامیک یا مخدوشکردن مرزهای مستتر در اصول اولیۀ سرامیک را، که در جهت گسترش تعریف سرامیک گام بردارد، سرامیکبنیان میدانیم. در حقیقت، یکی از مهمترین مؤلفههای اثر سرامیکبنیان، وابستگی مفاهیم آن به تعریف و منطق سرامیک حتی بدون حضور فیزیکی آن است. از این رو، آثار این نمایشگاه میتواند شامل نقاشی، عکس، مجسمه، چیدمان، هنر اجرا و زمانمبنا باشد.